پايداري: عضو مجلس خبرگان رهبري به يك شبهه فلسفي درباره رابطه تقدير خداوند و اختيار انسان، پاسخ داد، ايشان گفت: در روايت آمده است در تعجبم كسي كه يقين به مرگ دارد چطور شادي مي كند، چنين شخصي بايد به فكر بعد از مرگش باشد، دوم اين كه كسي كه يقين دارد به قضاي و قدر الهي چرا محزون مي شود؟ سوم اين كه تعجب مي كنم از كساني كه فراز و نشيب دنيا و تحولات ناگهاني آن را مي بينند اما باز با اين حال به آن دل مي بندند.

به گزارش پايگاه رسمي جبهه پايداري انقلاب اسلامي، آيت الله محمدتقي مصباح يزدي رييس مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) شب گذشته در ادامه سلسله مباحث اخلاق در دفتر رهبر معظم انقلاب در قم، به تبيين ارتباط بين توكل و رضايت از قضاي الهي پرداخت و اظهار داشت: همه مقدرات ما از پيش نوشته شده است بنابراين وقتي اتفاق تلخي مي افتد نبايد محزون و نگران شويم بلكه بايد نسبت به تشخيص و انجام وظيفه خود در آن شرايط نگران باشيم.

وي در پاسخ به اين شبهه كه اگر همه اتفاقات اين دنيا مقدر و نوشته شده است، پس نقش اختيار انسان كجاست؟ گفت: خداوند با علم به اينكه ما با اختيار خود در آينده چه خواهيم كرد اين مقدرات را نوشته است بنابراين در اصل اينها نتيجه همان اعمال اختياري ما هستند.

اين استاد حوزه، مرگ، بيماري، فقر و گرفتاري را از جمله مشكلاتي عنوان كرد كه ممكن است به سراغ هر كسي بيايد و گفت: قرآن مي فرمايد«لِكَيْلاَ تَأْسَوْا عَلَي مَا فَاتَكُمْ وَ لاَ تَفْرَحُوا بِمَا آتَاكُم» وقتي چيزي از دستتان مي رود خيلي ناراحت نشويد و زماني كه نعمتي به شما مي رسد هم خيلي خوشحال نشويد؛ همه اينها از جمله پول، مقام و پُست وسيله آزمايش شما است.

نماينده مجلس خبرگان رهبري با اشاره به ارتباط تنگاتنگ توكل با برخي مفاهيم ديگر، بيان داشت: مفاهيمي همچون اعتماد، اتكاء و اعتصام بر خدا، تفويض امر الي الله قرابت معنايي با توكل دارند، يك سلسله مفاهيم نيز وجود دارند كه لازمه وجود توكل يا مقدمه اي براي آن هستند مانند كلمه وثوق كه در بسياري از موارد به جاي توكل استفاده شده است.

آيت الله مصباح يزدي براي تشريح اين ارتباط هاي معنايي به بيان نمونه هايي از روايات پرداخت و گفت: امام صادق(ع) از قول اميرالمؤمنين(ع) مي فرمايد ايمان چهار پايه دارد رضا به قضاي الهي، توكل به خدا، توفيض امر الي الله و تسليم به امر خدا، اگر ايمان داريد بايد توكل به خدا داشته باشيد.

** ارتباط ميان علم، يقين، توكل و رضا/ به رضاي خداوند راضي باشيد
وي با بيان اين كه بين رضاي الهي و توكل به خداوند خويشاوندي خاصي برقرار است، ادامه داد: در شب معراج خداوند به پيامبر اعظم(ص) مي فرمايد بهترين عمل نزد من توكل و راضي بودن به چيزي است كه من قسمت مي كنم.

استاد اخلاق حوزه علميه قم در توضيح رابطه بين توكل و يقين، گفت: ابوبصير مي گويد روزي امام صادق(ع) فرمود هر چيزي حدي دارد من سؤال كردم حد توكل چيست؟ پاسخ فرمودند يقين سپس پرسيدم حد يقين چيست؟ فرمودند فقط خوف از خدا داشته باشي و از چيز ديگري نترسي؛ بنابراين لازمه توكل يقين داشتن است.

رييس مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) در تبيين رابطه علم، يقين، توكل و رضا، ابراز داشت: امام صادق(ع) فرمودند: اميرالمؤمنين(ع) بارها مي فرمودند كه مؤمن مزه ايمان را نمي چشد مگر اين كه علمي داشته باشد، يقيني به اينكه آنچه به وي مي رسد تقديري است كه تخلف از آن امكان نداشته و اگر از چيزي محروم مي شود امكان نداشته به آن برسد و ضرر و نفع تنها و تنها در دست خداوند است.

آيت الله مصباح يزدي با اشاره به يكي از داستان هاي حضرت خضر(ع) و حضرت موسي(ع) گفت: اين دو پيامبر(ص) از جانب خداوند مأمور شدند ديوار خرابه اي را تعمير كنند كه در زير آن گنجي وجود داشت كه متعلق به دو يتيم بود، ابتدا حضرت موسي با اين كار مخالفت كرد چرا كه اهالي آن روستا حاضر نشده بودند به آنها غذا دهند و از دليل اين كار اطلاعي نداشت.

وي افزود: در روايات زيادي پيرامون اين كه آن گنج چه بوده بحث شده است زيرا حتما بايد چيز مهمي باشد كه دو پيامبر براي حفظ آن مأمور شده اند، آن گنج نه طلا بود و نه نقره و نه جواهرات، از امام رضا(ع) نقل شده است آن گنج نامه اي بود كه روي آن چهار جمله نوشته شده بود.

اين استاد حوزه و دانشگاه در توضيح آن چهار جمله مهم، گفت: اول اين كه در تعجبم كسي كه يقين به مرگ دارد چطور شادي مي كند، چنين شخصي بايد به فكر بعد از مرگش باشد، دوم اين كه كسي كه يقين دارد به قضاي و قدر الهي چرا محزون مي شود؟ سوم اين كه تعجب مي كنم از كساني كه فراز و نشيب دنيا و تحولات ناگهاني آن را مي بينند اما باز با اين حال به آن دل مي بندند.

** چرا به اين دنيا دل مي بنديم؟
نماينده مجلس خبرگان رهبري ادامه داد: ما مي دانيم كه دنيا چقدر بي وفا است، يك روز سالم و روز ديگر بيماري، روزي فقير و روز ديگر غني هستي، يك روز عزيز و روز ديگر ذليل هستي پس بايد تنها به نعمت هاي ابدي و تغييرناپذير خداوند كه همان بهشت وعده داده شده است بيانديشيم.

رييس مؤسسه امام خميني(ره) در بيان آخرين جمله نامه، گفت: اگر كسي خدا را مي شناسد و خدا معرفتي به وي عنايت فرموده، سزاوار است كه نسبت به تقديرات الهي سوء ظن نداشته باشد، يعني كسي كه خدا را مي شناسد مي داند كه او رحمت بي نهايت دارد و نمي خواهد از كسي انتقام بگيرد و كسي را بيازارد پس هر وقت كه گرفتار شد، خدا را متهم نمي كند كه همه مقدرات الهي به ضررش است، اگر روزي اش دير رسيد و به قرض گرفتار شد نگويد چرا روزي و خواسته من دير تحقق پيدا كرد.

** لازمه توكل بي نيازي از غير خدا و عزت است
آيت الله مصباح يزدي با استناد به روايات اهل بيت(ع) بي نيازي و عزت را ملازم يكديگر دانست و اظهار كرد: كسي احساس بي نيازي مي كند كه عزت دارد؛ در روايت آمده غنا و عزت در جولان و گردش هستند تا به جايي برسند كه توكل وجود دارد و آنجا اقامت مي كنند؛ يعني لازمه توكل غنا و عزت است.

وي در تفسير آيه «مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَي اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ» گفت: توكل برخدا درجاتي دارد اعلي ترين مرتبه توكل آن است كه انسان در هر كاري حتي نفس كشيدن، غذا خورد و مطالعه كردن توجه به خدا داشته باشد و بداند كه قدرت انجام اين كارها را خداوند به وي داده است و اسباب و لوازم آن را فراهم كرده و موانع آن كار را برطرف كرده است.

اين استاد اخلاق حوزه علميه قم اضافه كرد: اين مرتبه مخصوص اولياي الهي است در چنين فردي حزن و نگراني وجود ندارد؛ اگر همه كارها را به خدا واگذار كني هرچه به تو رسد، خشنود خواهي شد، بنابراين در مشكلات هم به خدا اعتماد داشته باش و سعي كن همه چيز را از او بخواهي و در همه كارها اميدت به او باشد.